Damla sulama borusu çeşitleri: yassı, PC ve yuvarlak boru

Damla sulama borusu çeşitleri iki şeyle birbirinden ayrılır: borunun cidarı (et kalınlığı) ve damlatıcının borunun içinde nasıl durduğu. Yassı boru ince cidarlı ve çoğunlukla bir sezonluk iş için, yuvarlak damlatıcılı boru kalın cidarlı ve uzun yıllar kalacak hatlar için düşünülür. PC (basınç dengeli) boru ise suyun her damlatıcıdan aynı miktarda çıkmasını hedefler.

Biz Alsancak Tarım olarak 2000 yılından beri Antalya Yeni Hal’de çalışıyoruz ve Vatan Plastik bölge yetkili bayiiyiz. Damla sulama malzemelerinde yassı, PC ve diğer damla sulama borularını bir arada bulabilirsiniz. Bu yazıda farkları, et kalınlığının ve damlatıcı aralığının ne anlama geldiğini kaynaklı rakamlarla anlatıyoruz.

Kısaca

• Yassı boru (tape): İnce cidarlı, damlatıcısı boru içinde, genelde sezonluk kullanım için tercih edilir.
• Yuvarlak damlatıcılı (inline) boru: Kalın cidarlı, daha uzun ömürlü hat için düşünülür.
• PC (basınç dengeli): Eğimli arazide ve uzun hatlarda debiyi eşit tutar.
• Et kalınlığı mil ya da mm ile verilir; 1 mil yaklaşık 0,0254 mm’dir.
• Damlatıcı aralığı toprağa, damlatıcı debisine ve bitki dikim düzenine göre seçilir.

Yassı damla sulama borusu (tape) nedir?

Yassı boru, içinde damlatıcı bulunan ince cidarlı bir borudur. Su girince şişer, su kesilince yassılaşır. Fırat Plastik, yassı boruların duvarının genelde daha ince olduğunu, daha uzun mesafelerde sulama yapılabildiğini, kurulum maliyetinin düşük ve debi dağılımının homojen olduğunu belirtir.

Üretici kataloglarında şu aralıklar görülür:

• Et kalınlığı: Panplast, Ø16 yassı borularını 6 ile 18 mil arasında (0,15–0,45 mm) sunar. Fırat’ın sayfasında 6 ile 24 mil (0,15–0,60 mm) arasında seçenekler var. Rivulis ise yassı boru için tipik aralığı 5–15 mil olarak verir.
• Debi: Erhaş yassı borularında 1,0, 1,6 ve 2,2 L/saat; Panplast’ta 1,0 ile 2,5 L/saat arası seçenekler listeleniyor. Rakamlar üreticiye ve ürüne göre değişir.
• Basınç: Panplast, yassı borusu için maksimum çalışma basıncını 2 atm olarak belirtir. Erhaş katalogunda debi değerleri 1 bar’da verilmiştir ve nominal basıncın üzerinde sürekli çalışma ya da ani basınç yükselmesi (koç vuruşu) boruya zarar verebilir.

Yassı boru çok ince olduğu için taşırken, sererken ve depolarken dikkat ister: Erhaş, rulolara atılmamasını, üst üste istiflenmemesini, taş-beton gibi zeminde paletsiz bırakılmamasını ve keskin cisimlerden uzak tutulmasını söyler. Kemirgenler ve kuşlar da ince boruya zarar verebilir.

Hangi et kalınlığının ve damlatıcı aralığının elimizde olduğunu öğrenmek için bize yazın, birlikte seçelim.

Yuvarlak (inline) damlatıcılı boru nedir?

Yuvarlak boruda damlatıcı yine boru içindedir (inline); ama cidar çok daha kalındır. Kodal’ın (Ankara Üniversitesi) sulama sunumunda 16–20 mm çaplı yuvarlak borular için 4 atm basınç dayanımı verilir. Aynı sunumdaki üretici tablosunda yuvarlak damlatıcılı boruların et kalınlıkları 0,9 ile 1,5 mm arasında görünür.

Rivulis ise kalın cidarlı boruyu 35–45 mil (0,9–1,15 mm) olarak tanımlar ve çok sezonluk ya da çok yıllık bitkilerde kullanıldığını söyler. Bu iki kaynağın rakamları birbirine yakındır. Azyfarm’ın anlatımına göre inline damlatıcılı borular sebze, bahçe ve seralarda kullanılır.

Yani birkaç yıl aynı hattı kullanmayı planlıyorsanız yuvarlak boru gündeme gelir. Sezonu bitince toplayıp yenilemek istiyorsanız yassı boru da yeterli olabilir. Rivulis’e göre 12–15 mil yassı boru birkaç sezon yeniden kullanılabilir; ama bu üreticinin kendi ürün bilgisidir, kendi borunuz için üreticinin yazdığına bakın.

PC (basınç dengeli) boru ne zaman gerekir?

Normal damlatıcıda debi, borudaki basınca göre değişir. Hattın başında basınç yüksek, sonunda düşüktür; bu yüzden baştaki bitki fazla, sondaki az su alabilir. PC (pressure compensating) damlatıcı, basınç değişse bile aynı debiyi vermeyi hedefler.

Rivulis’e göre PC damlatıcılar eğimli arazide ve uzun hatlarda, PC olmayanlar ise düz arazide ve kısa hatlarda iş görür. Kodal’ın sunumunda da basınç regülatörlü damla sulama borusu “eğimli, dalgalı arazilerde” kullanılan bir çeşit olarak yer alır. Azyfarm da PC çeşidini engebeli arazi için önerir.

Sera çoğunlukla düz zemindir; bu yüzden eğim PC’yi seçmek için tek sebep olmayabilir. Hat uzunsa ya da debi eşitliği çok önemliyse PC düşünülür. Kararınıza yardım için hat uzunluğunu ve sera ölçünüzü bize yazın.

Damlatıcı aralığı nasıl seçilir?

Damlatıcı aralığı, borunun üzerindeki iki damlatıcı arasındaki mesafedir. Üreticilerde şu seçenekler görülür:

• Fırat yassı borular: 20, 25, 30, 40 ve 50 cm
• Erhaş yassı borular: 10 cm’den 50 cm’ye kadar
• Kodal’ın sunumu: 20, 25, 30, 33, 40, 50, 60, 75 ve 100 cm; ayrıca özel üretim

Kodal’ın sunumuna göre aralık toprağa göre değişir. Örnek olarak kumlu (hafif) toprakta sık aralık (örneğin 20 cm), tınlı toprakta orta aralık (örneğin 40 cm), killi (ağır) toprakta seyrek aralık (örneğin 60 cm) verilir. Çünkü kumda su daha çok aşağı iner, killi toprakta ise yanlara yayılır.

Debi de toprağa göre seçilir. Aynı sunumda ağır topraklarda 2-3-4 L/saat, orta topraklarda 2-6 L/saat, hafif topraklarda 2-8 L/saat debili damlatıcılar önerilir. Ağır toprakta yüksek debili damlatıcı seçilirse yüzeyde su akması olabilir.

Aralık ile hat uzunluğu da bağlantılıdır: aynı boruda damlatıcı aralığı genişledikçe ya da debi azaldıkça borunun çekilebileceği en uzun mesafe artar. Erhaş’ın “maksimum çekme mesafesi” tablolarında bu açıkça görülür; değerler çapa, debiye, aralığa ve eğime göre değişir. Hat uzunluğunuz için tabloya üretici kataloğundan bakmak gerekir.

Yani tek bir doğru rakam yok; toprağınız, ne yetiştirdiğiniz ve bitki dikim aralığınız belirler. Bu bilgileri yazın, uygun aralığı birlikte düşünelim.

Hangi durumda hangisi?

Bu tablo genel bir yol göstericidir; kesin seçim için bitki, toprak ve hat ölçüsüne bakmak gerekir. Online borunun ağaç ve iri bitkiler için önerildiği Azyfarm anlatımında yer alır.

Boruyu seçtikten sonra sistemin diğer parçalarını planlamak için damla sulama sistemi nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz. Ürünlerimizin tamamı damla sulama sayfamızda.

Bize ne göndermelisiniz?

Size uygun boruyu önerebilmemiz için şunları yazmanız yeterli:

• Yetiştirdiğiniz ürün ve dikim aralığı (sıra arası, sıra üstü)
• Toprak türü (kumlu, tınlı, killi)
• Sera ölçüleri ve en uzun hat boyu
• Eğim olup olmadığı
• Boruyu kaç sezon kullanmak istediğiniz

WhatsApp ve cep hattımız 0537 656 50 32, sabit hattımız 0242 339 97 52. Yeni Hal’deki dükkânımıza da uğrayabilirsiniz.

Kaynaklar

• Prof. Dr. Süleyman Kodal (Ankara Üniversitesi): Damla Sulama Projelerinin Kontrolü, sunum
• Rivulis: Drip Irrigation Selection Guide, Tape vs. Line
• Fırat Plastik: Yassı Damla Sulama Boruları
• Panplast: Yassı Damla Sulama Boruları
• Erhaş: Yassı Damla Sulama Boruları teknik bilgiler
• Azyfarm: Damla Sulama Borusu Çeşitleri ve Kullanım Alanları