Gölgeleme tülü yüzde kaç olmalı? %40, %55, %75, %90

Gölgeleme tülü yüzde kaç olmalı? Kısa cevap: sebze yetiştirdiğiniz serada çoğu zaman düşük oran (%40 ile %55) daha güvenlidir; %75 ve %90 ise yalnızca gerçekten yoğun gölge isteyen işlerde düşünülür. Yüzde ne kadar yüksekse tül o kadar çok ışığı tutar. Bitki için ışık da gereklidir; bu yüzden “ne kadar çok gölge o kadar iyi” diye bir kural yoktur.

Biz Alsancak Tarım olarak 2000 yılından beri Antalya Yeni Hal’de çalışıyoruz ve Vatan Plastik bölge yetkili bayiiyiz. Dükkânımızda %40, %55, %75 ve %90 gölgeleme tülü bulunur. Bu yazıda her oranın nerede işe yaradığını, bilimsel çalışmaların ne dediğini ve seçerken nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Kısaca

• Gölgeleme yüzdesi, tülün tuttuğu güneş ışığı oranını gösterir.
• Sebze serası ve fide için kaynaklarda daha çok %40–55 aralığı anılır.
• %75 ve %90 çok yoğun gölgedir; ışık isteyen ürünlerde verimi ve meyve rengini kötü etkileyebilir.
• Sonbahar ve kışa girerken gölgeyi azaltmak ya da kaldırmak gerekir.
• Tülü ölçünüze göre dikiyoruz; en doğru oranı ürününüze göre birlikte seçelim.

Gölgeleme tülü ne işe yarar?

Yaz aylarında serada ışık ve ısı bazı ürünler için fazla olabilir. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nden araştırmacıların hazırladığı bir derlemeye göre, havalandırma yetersiz kaldığında yaprak sıcaklığı sera hava sıcaklığının 5–15 °C üstüne çıkabilir. Gölgeleme, güneş ışınlarının seraya girmesini azaltarak bu ısıyı düşürmeyi amaçlar.

Aynı derleme, tülün sera dışına serilmesinin ısı açısından daha avantajlı olduğunu söyler: Isınan tül, ısıyı sera dışına verir. Bir de küçük bir not var: Dış hava koşulları tülü ve açma-kapama düzeneğini daha çabuk yıpratır; içeriden gölgelemede ömür daha uzun olur ama sera içi biraz daha sıcak kalır.

Tül tek başına bir serinletme çözümü değildir. Havalandırma ile birlikte çalışır. Ürününüze ve seranıza göre doğru kombinasyon için yazmanız yeterli; gölgeleme tüllerimizi ölçünüze göre dikiyoruz.

%40 ve %55 gölgeleme tülü: sebze ve fide

Sebze serası için kaynaklarda öne çıkan aralık %40–55’tir. Bunun iki dayanağı var:

• Akdeniz Üniversitesi denemesi: Derlemenin sonuç bölümünde araştırmacılar, kendi uygulama alanlarında yaptıkları ön denemeyi aktarıyor. Yeşil renkli ve %40, %55, %75, %95 gölgeleme oranlı ağlar altında domates yetiştirmişler. En iyi performansı %40 göstermiş. Deneme açık tarla koşullarında yapılmış bir ön çalışma; yine de Antalya’da bir fakülte tarafından denenmiş olması dikkate değer.
• Fide üretim rehberleri: Bir fide yetiştirme rehberinde domates, biber, patlıcan, hıyar, kabak ve karpuz fideleri için %40–55, marul ve ıspanak için %55 önerilir. Rehber, fazla gölgenin fidede boylanmaya yol açtığını da belirtir. Aralıkların genel bir öneri olduğunu, kesin uygulama için ziraat mühendisine danışmak gerektiğini de yazar.

Yani %40 ışığa daha çok izin verir, %55 biraz daha serin bir ortam sağlar. Yazın en sıcak dönemde, genç fidede ya da yanık riski olan ürünlerde %55 mantıklı olabilir. Işık isteyen meyveli sebzede %40 ile başlamak çoğu zaman daha rahattır.

Hangisini seçeceğinizden emin değilseniz ürününüzü ve ayı yazın; birlikte karar verelim.

%75 gölgeleme tülü hangi işte düşünülür?

%75, güneşin büyük kısmını tutan yoğun bir gölgedir. Fide rehberi, süs bitkileri ve çelik köklendirme alanları için %55–75 aralığını verir. Köksüz çeliklerde su kaybını azaltmak için daha fazla gölge gerekebilir. Gölge seven bitkilerde de yüksek oran tercih edilir.

Meyveli sebze serasında ise %75’i genellikle çok yoğun bulurlar. Derlemedeki denemede %75’in domates performansı %40’tan geride kalmıştır. Sera üstüne serip bırakmadan önce ürünün ışık ihtiyacına bakın.

%90 gölgeleme tülü: yoğun gölge, dikkatli seçin

%90, ışığın neredeyse tamamını tutar. Aynı denemede %95’lik yoğun gölge altında domateste meyve gelişimi ve renk oluşumu düşük kalmış. Yani çok yüksek oran, ışık isteyen sebzede ürüne zarar verir.

Derleme ayrıca ilginç bir noktaya değiniyor: Üreticiler çoğu kez gölgelemeyi yoğun (%70 ve %90) seçiyor, oysa doğru açıklık oranı konusunda yeterli bilinç yok; bu konuda daha fazla bilimsel çalışma gerektiği yazıyor. Bu yüzden “iyice gölge olsun” diye en yoğun tülü almamanızı öneririz.

Kaynaklarda %90 için sebze serasına yönelik bir öneri bulamadık; bu yüzden uydurma bir kullanım listesi yazmıyoruz. %90’ı düşünüyorsanız önce ne için kullanacağınızı bize söyleyin, birlikte bakalım.

Tülü seçerken ve kullanırken nelere dikkat edilir?

1. Önce ürününüzü düşünün. Işık isteyen meyveli sebze ile fide ya da süs bitkisi aynı oranı istemez.
2. Mevsimi hesaba katın. Fide rehberi kış ve erken ilkbaharda gölge kullanılmamasını, sonbaharda azaltılmasını söyler. Sonbaharda tülü yerinde bırakmak, ışığın az olduğu dönemde boylanmaya yol açabilir.
3. Fideyi alıştırın. Gölgede yetişen fide dikimden önce kademeli olarak güneşe alıştırılmalı. Rehber, dikimden 7–10 gün önce başlamayı önerir.
4. Tozu unutmayın. Derlemeye göre ağların üzerinde biriken toz, ışığı süzme etkisini değiştiren en önemli etkenlerden biri. Yıkama kısmen işe yarar ama her zaman pratik değildir.
5. Sabitlemeyi planlayın. Tül rüzgârda çırpınmamalı. Sera klipsleri ve sera ipleri ile gergin tutmak ömrünü uzatır.
6. Ölçüyü doğru verin. Tüllerimizi ölçünüze göre dikiyoruz; isterseniz kenar şeridi ve kuş gözü delik de ekliyoruz.

Ödeme tarafında Ziraat Bankası Başak Kart ve DenizBank Üretici Kart ile 5 aya kadar faizsiz, Garanti BBVA kredi kartı ile 12 aya kadar vade seçeneği var; peşin ya da havale ile ödemede indirim yapıyoruz.

Bize ne göndermelisiniz?

Doğru oranı önerebilmemiz için şunları yazmanız yeterli:

• Ne yetiştiriyorsunuz? (domates, biber, salatalık, fide, süs bitkisi vb.)
• Tülü nereye serecekseniz? (sera üstü, sera içi, fidelik ya da açık alan)
• Bölgeniz (ilçe ya da köy)
• Ölçüler (en ve boy)
• Kenar şeridi ve kuş gözü isteyip istemediğiniz

WhatsApp ve cep hattımız 0537 656 50 32, sabit hattımız 0242 339 97 52. Yeni Hal’deki dükkânımıza da uğrayabilirsiniz.

Kaynaklar

• Tezcan, N.Y., Tapınar, H., Selek, S. (2017). Sera Gölgelemede Işık Seçici Ağların Kullanımı. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 12(2): 115–124 (Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi).
• Fide Üretiminde Gölge Filesi Kullanımı, golgelik.net (fide gölge oranları ve alıştırma önerileri; bir file satıcısının rehberidir).